ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
67
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
از ناف به زير ، نيم گرم بمالند . « 1 » اگر اين مسهلها عمل نكنند ، بعد از پنج شش ساعت از شرب مسهل گذشته ، يك مرتبه اماله از لعاب خطمى و روغن بادام كه بريزند ، « ان شاء اللّه » با آشاميدن يك مسهل ، رفع مرض خواهد شد و گرنه به شرب مسهل دوم و سوم ، البته رفع خواهد شد . و اى بسا عوض هرگونه مسهل مشروب ، « امالهء فلوسدار » ، « 2 » دافع بيمارى است ؛ خصوصا اگر اسباب بيمارى ، در رودههاى غلاظ - يعنى رودهء مستقيم ، قولون و اعور - باشد كه در اين صورت ، اجزاى اماله ، بدون ضعيف شدن خصيت آنها به موضع بيمارى مىرسد . تبصره : اين اماله را در روز چهارم و پنجم هم مىتوان به جاى امالهاى كه در آن ايام ذكر شد ، به كار برد . تتمّه : درمان خراش و ريزش چرك و خون از رودهها : اگر با فضول مدفوع ، چرك و خون از رودهها خارج شود ، درصورتىكه قبل از فضولات يا همراه آنها باشند ، معلوم است كه علاوه بر امراض مذكوره ، خراش در اين رودهها افتاده است . در اينجا بايد امالهاى از اجزاى مغرّى و التيامدهنده انتخاب نمود ؛ مانند لعاب برنج بىنمك ، زرده و سفيدهء تخممرغ ، لعاب به دانه ، كتيرا ، صمغ عربى ، گل ارمنى ، دم الاخوين - خون سياوشان - و « روغن بادام شيرين » كه يك مرتبه در روز و يك مرتبه در شب بريزند و دقت كنند كه آبش را زيادتر از سى تا چهل مثقال نكنند تا عليل بتواند مدتى آنها را نگاه دارد و موجب التيام شود .
--> ( 1 ) . بهطور كلى در بين عملها ، شرب آب سرد ممنوع است لذا ادويهء مذكور را جهت تبريد و تسكين عطش مىدهند ؛ چنانچه ماليدنى مذكور هم به علت اينكه قبض ندارد و منافذ را نمىبندد ، موجب خروج حرارت از بدن و در نتيجه تبريد بدن مىشود . ( 2 ) . اجزاى اين اماله ، عبارتند از : تاجريزى ، بزرك نيم كوفته ، ريشهء خطمى ، ريشه شيرين بيان ، گل خطمى ، بابونهء خشك ، از هريك دو مثقال و قليلى بيشتر يا كمتر ؛ سپستان ، تا بيست دانه ، جوشانيده و شيرهء همه را كشيده و از ده تا شانزده مثقال فلوس خالص در آن حل كرده و از چهار تا هشت مثقال روغن بادام شيرين در آن داخل كرده و همه را سه قسمت نموده و از صبح تا غروب در سه مرتبه بريزند .